Monitorowanie dobrostanu płodu podczas porodu stanowi jedno z najważniejszych wyzwań położnictwa. Czynność skurczowa macicy zmniejsza przepływ krwi w łożysku narażając płód na stres hipoksemiczny. Mechanizmy fizjologiczne specyficzne dla krążenia płodowego adaptują płód do tych ekstremalnych warunków pozwalając mu urodzić się bez objawów niedotlenienia. W niewielkim odsetku przypadków, gdy rezerwy płodu są zmniejszone, czynność skurczowa zbyt dynamiczna lub czas porodu jest wydłużony, może jednak dojść do ciężkiego niedotlenienia i nieodwracalnego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego oraz mięśnia sercowego prowadząc do upośledzonego rozwoju. Wychwycenie momentu świadczącego o dekompensacji i zastosowanie metod zapobiegających dalszym niekorzystnym zmianom w krążeniu płodowym jest celem śródporodowego monitorowania. Od ponad 50 lat kardiotokografia (badanie KTG) stanowi podstawę oceny dobrostanu płodu.

Poród charakteryzuje się krótkimi, nieregularnie występującymi okresami hipoksji (stanu, w którym płód nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu przez łożysko). Podczas każdego skurczu zmniejsza się przepływ krwi w przestrzeniach międzykosmkowych, co ogranicza wymianę gazową. Płód doskonale adaptuje się do ekstremalnych warunków „porodowego Mount Everestu” korzystając z kilku mechanizmów. Jednym z nich jest wysoka zawartość hemoglobiny (18-22g/dl) z wyższym niż u dorosłych powinowactwem do tlenu, który zostaje szybko uwolniony przy niskim ciśnieniu parcjalnym. Unikalne połączenia w płodowym układzie krążenia poprzez przewód żylny, otwór owalny oraz przewód Botalla umożliwiają dostarczenie najlepiej utlenowanej krwi do najważniejszych organów, czyli serca i mózgu. Płód ma również niezwykle wysoką rezerwę anaerobową w miokardium. Oznacza, że serce płodu ma dużą zdolność do funkcjonowania w warunkach niedoboru tlenu, wykorzystując beztlenowe mechanizmy pozyskiwania energii. Efektywność tych mechanizmów wzrasta wraz z narastaniem stresu hipoksemicznego i jest największa przy 90% ograniczeniu przepływu łożyskowego

W uruchomieniu procesów adaptacyjnych uczestniczą chemoreceptory aktywujące oba ramiona układu nerwowego. Pobudzenie układu przywspółczulnego powoduje zwolnienie czynności serca płodu przyczyniając się do zmniejszenia zużycia tlenu. Natomiast aktywizacja układu współczulnego z uwolnieniem katecholamin zwiększa opór obwodowy i prowadzi do centralizacji krążenia. Wzrost ciśnienia tętniczego u płodu gwarantuje lepsze zaopatrzenie w krew najważniejszych organów, czyli serca, mózgu i nadnerczy. Badania eksperymentalne pokazały, iż do zwolnienia czynności serca płodu objawiającego się deceleracją w zapisie KTG dochodzi dopiero przy ponad 50% redukcji przepływu łożyskowego, stąd nie w każdym przypadku skurczu macicy mamy z tym do czynienia. Stopień reakcji płodu zależy więc zarówno od wydolności łożyska jak i nasilenia czynności skurczowej. Zarówno zbyt częste jak i przedłużone skurcze macicy mogą doprowadzić do dekompensacji nawet u zdrowego płodu. Przeprowadzone badania wskazują, iż najniższą saturację płód wykazywał w 90 sekundzie po szczycie skurczu i potrzebował kolejnych 90 sekund, aby powrócić do stanu wyjściowego. Krótsze niż dwie minuty przerwy pomiędzy kolejnymi skurczami uniemożliwiają wyrównanie i mogą prowadzić do rozwoju kwasicy i niedotlenienia centralnych narządów u płodu. Szczególne znaczenie w rozwoju stresu hipoksemicznego mają skurcze macicy w drugim okresie porodu. Odruch Fergusona przy pełnym rozwarciu powoduje uwalnianie oksytocyny, co zwiększa siłę, częstość i długość skurczów macicy wpływając niekorzystnie na wymianę gazową w łożysku. Skurcze parte dodatkowo podnoszą ciśnienie wewnątrzmaciczne stanowiąc kolejny czynnik ograniczający utlenowanie płodu. Dlatego tak istotne jest prawidłowe monitorowanie czynności skurczowej macicy oraz stanu płodu za pomocą zapisu KTG, aby w porę wykryć nieprawidłowości świadczące o przeciążeniu lub niewydolności mechanizmów adaptacyjnych. Umożliwia to podjęcie odpowiednich działań klinicznych, takich jak zmiana pozycji rodzącej, ograniczenie stymulacji oksytocyną, podanie tlenu czy – w razie potrzeby – szybkie zakończenie porodu, celem zapobieżenia rozwojowi hipoksji, kwasicy i trwałych uszkodzeń narządów płodu – wskazuje dr n. med. Piotr Magnowski specjalista w dziedzinie położnictwa i ginekologii, ginekologii onkologicznej oraz genetyki klinicznej.

Do gabinetów lekarskich zapraszamy w Tarnowie Podgórnym przy ul. Niklewicza 1 oraz w Luboniu przy ul. Wschodnia 26a

Informacje zawarte na blogu mają charakter informacyjny i nie stanowią porady medycznej oraz nie powinny zastępować konsultacji z lekarzem lub dietetykiem.

Źródło: Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników